Opleiding op je CV Vermelden (Gids 2026)

Je opleidingssectie lijkt simpel: diploma, onderwijsinstelling, afstudeerdatum. Klaar.

Maar de details zijn belangrijker dan je denkt. Waar je het plaatst, wat je vermeldt, en hoe je het opmaakt kan je kansen helpen - of schaden.

37%

Van de bevolking

Heeft een HBO- of WO-diploma (15-75 jaar)

Source: CBS, 2024

Deze gids behandelt alles: van standaard opmaak tot lastige situaties zoals HBO vs. WO, propedeuse, onafgemaakte opleidingen en buitenlandse diploma’s. Hoe de opleidingssectie past binnen je hele cv, lees je in onze complete gids over cv-secties.

Opleidingssectie Essentials

Plaatsing: Na werkervaring (tenzij je recent bent afgestudeerd)
Vermelden: Diploma, richting, onderwijsinstelling, afstudeerjaar, relevante onderscheidingen
Optioneel: Cum laude, propedeuse (indien relevant), minor, NLQF/EQF-niveau
Weglaten: Middelbare school (als je HBO/WO hebt), oude datums (bij zorg over leeftijdsdiscriminatie)
Format: Consistent, scanbaar, ATS-vriendelijk

HBO vs. WO: Het Belangrijkste Onderscheid

Voor Nederlandse werkgevers is het verschil tussen HBO en WO cruciaal. Zorg dat dit duidelijk is op je CV.

Het Nederlandse Onderwijssysteem

Niveau	Type	Duur	Toegang tot
VMBO	Voorbereidend middelbaar	4 jaar	MBO
HAVO	Hoger algemeen	5 jaar	HBO
VWO	Voorbereidend wetenschappelijk	6 jaar	WO
MBO	Middelbaar beroepsonderwijs	1-4 jaar	HBO (niveau 4)
HBO	Hoger beroepsonderwijs	4 jaar	Arbeidsmarkt, WO-master
WO	Wetenschappelijk onderwijs	3+1/2 jaar	Arbeidsmarkt, promotie

HBO (Hogescholen)

Karakter: Praktijkgericht, beroepsgericht
Instellingen: Hogescholen (HvA, Fontys, Saxion)
Startsalaris 2025: EUR 2.400-3.100/maand

WO (Universiteiten)

Karakter: Theoretisch, onderzoeksgericht
Instellingen: Universiteiten (UvA, TU Delft, Erasmus, VU, RUG)
Startsalaris 2025: EUR 3.000-3.600/maand (master)

Salarissen Groeien Naar Elkaar

Het salarisverschil is het grootst bij de start. Na 5-10 jaar werkervaring convergeren de salarissen grotendeels - dan telt je prestatie meer dan je diplomatype.

Het Standaard Opleidingsformat

Hier is de basisstructuur die voor de meeste kandidaten werkt:

OPLEIDING

Bachelor Bedrijfskunde
Hogeschool Rotterdam (HBO) | juni 2022

Volledig Format met Optionele Elementen

OPLEIDING

Master Bedrijfskunde
Erasmus Universiteit Rotterdam (WO) | juni 2024
Cum laude | Specialisatie: Finance & Investments

Bachelor Bedrijfseconomie
Universiteit van Amsterdam (WO) | juni 2022
Cum laude | Minor: Data Science

Wat te Vermelden in je Opleidingssectie

Verplichte Elementen

Element	Format	Toelichting
Diplomatype	Bachelor, Master, Associate Degree	Schrijf volledig uit
Richting/Opleiding	Bedrijfskunde, Informatica	Inclusief minor indien relevant
Onderwijsinstelling	Volledige officiële naam	Voeg (HBO) of (WO) toe
Afstudeerdatum	Maand Jaar of alleen Jaar	”juni 2022” of “2022”

Optionele Elementen (Vermelden Als Sterk)

Element	Wanneer Vermelden	Voorbeeld
Cum laude	Altijd als behaald	Cum laude (gemiddeld 8.4)
Propedeuse	Bij onvolledige opleiding of switch	Propedeuse Psychologie, VU (2020)
NLQF/EQF-niveau	Bij internationale sollicitaties	NLQF niveau 6 / EQF level 6
Relevante vakken	Starter of carriereswitcher	Vakken: Python, SQL, Statistiek
Scriptie/Afstudeerproject	Indien relevant voor doelfunctie	Scriptie: “AI in de Zorg”
Minor	Indien relevant voor doelfunctie	Minor: Digital Marketing

Wat je Moet Weglaten

Sla Deze Elementen Over

Middelbare school (als je HBO/WO hebt)
Irrelevante vakken en bijvakken
Afstudeerdatum (bij meer dan 15 jaar en zorg over leeftijdsdiscriminatie)
Onafgemaakte opleidingen zonder propedeuse of studiepunten
Verlopen certificeringen
Basisschool of buitenschoolse activiteiten

Propedeuse: Wanneer en Hoe Vermelden

De propedeuse (eerste jaar, 60 ECTS) is een officieel certificaat. Vermeld het strategisch.

Wanneer Propedeuse Vermelden

Vermeld Propedeuse Als

Je de volledige opleiding niet hebt afgerond maar wel propedeuse hebt
Je bent overgestapt van WO naar HBO (toont theoretische basis)
Je een andere richting bent gaan studeren en de eerste propedeuse relevant is
Je geen ander hoger onderwijsdiploma hebt

Format voor Propedeuse

OPLEIDING

Bachelor Communicatie
Hogeschool van Amsterdam (HBO) | juni 2023

Propedeuse Communicatiewetenschap
Vrije Universiteit Amsterdam (WO) | 2020

WO naar HBO Switch

Als je van WO naar HBO bent overgestapt, kan je WO-propedeuse een pluspunt zijn. Het toont dat je het theoretische niveau aankunt maar voor een praktijkgerichte aanpak hebt gekozen.

Plaatsing: Boven of Onder Werkervaring?

De plaatsing van je opleidingssectie geeft je prioriteiten aan. Zie ook onze gids over de volgorde van cv-secties voor de optimale opbouw.

Opleiding Eerst (Bovenaan CV)

Gebruik deze plaatsing wanneer:

Zet Opleiding Eerst Als

Je recent bent afgestudeerd (0-2 jaar werkervaring)
Je diploma indrukwekkender is dan je werkervaring
Je solliciteert op functies waar credentials cruciaal zijn (onderzoek, academie)
Je net een relevante masteropleiding hebt afgerond
Je van carriere wisselt en je nieuwe opleiding je kwalificatie is

Voorbeeld Layout (Opleiding Eerst):

HEADER / CONTACTGEGEVENS
OPLEIDING
WERKERVARING
VAARDIGHEDEN

Opleiding Na Werkervaring (Standaard)

Gebruik deze plaatsing wanneer:

Zet Opleiding Na Werkervaring Als

Je 2+ jaar relevante werkervaring hebt
Je werkprestaties indrukwekkender zijn dan je diploma
Je in een vakgebied werkt waar ervaring belangrijker is dan diploma's
Je diploma standaard is voor je sector (geen onderscheidende factor)

Voorbeeld Layout (Werkervaring Eerst):

HEADER / CONTACTGEGEVENS
PROFESSIONELE SAMENVATTING
WERKERVARING
OPLEIDING
VAARDIGHEDEN

Opmaak per Diplomatype

Associate Degree (Ad)

De Associate Degree is een 2-jarige HBO-opleiding (NLQF/EQF niveau 5):

Associate Degree ICT
Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HBO) | juni 2024

HBO Bachelor

Bachelor of Business Administration
Hogeschool van Amsterdam (HBO) | juni 2023
Minor: International Business | Gemiddeld: 7.8

WO Bachelor

Bachelor Psychologie
Universiteit Utrecht (WO) | juni 2022
Cum laude | Honoursprogramma

WO Master

Master Finance
Erasmus Universiteit Rotterdam (WO) | juni 2024
Cum laude | Specialisatie: Financial Markets
Scriptie: "ESG-Impact op Aandelenrendementen in de AEX"

MBO Diploma

MBO Niveau 4 Diploma Commercieel Medewerker
ROC Midden Nederland | juni 2021
Keuzedeel: Online Marketing

Promotie (Doctoraat)

Doctor (PhD) Informatica
Technische Universiteit Delft (WO) | september 2024
Proefschrift: "Machine Learning voor Autonome Systemen"
Promotor: Prof. dr. J. van den Berg

Cum Laude: Altijd Vermelden

Cum laude is een significante onderscheiding in Nederland. Of je daarnaast je cijfers en gemiddelde vermeldt, hangt af van je situatie.

9-13%

Van bachelorstudenten

Studeert cum laude af (gemiddeld 8.0+)

Source: Nederlandse universiteiten, 2024

Wanneer Je Cum Laude Hebt

Vermeld het altijd. Het onderscheidt je direct van andere kandidaten.

Master Strategic Management
Tilburg University (WO) | juni 2024
Cum laude (gemiddeld 8.3)

Cum Laude Criteria

Niveau	Vereist Gemiddelde	Percentage Dat Slaagt
WO Bachelor	8.0+	9-13%
WO Master	8.0+	~16%
HBO	Verschilt per instelling	Vaak 8.0+

Vermeld Je Gemiddelde

Als je cum laude bent afgestudeerd, vermeld dan ook je gemiddelde cijfer. Dit geeft extra context en toont transparantie.

Meerdere Diploma’s

Vermeld diploma’s in omgekeerd chronologische volgorde (meest recent eerst):

OPLEIDING

Master Supply Chain Management
Erasmus Universiteit Rotterdam (WO) | juni 2024
Scriptie: "Voorspellende Analytics voor Logistieke Optimalisatie"

Bachelor Technische Bedrijfskunde
Universiteit Twente (WO) | juni 2022
Cum laude | Minor: Data Science

HBO na WO (of andersom)

Als je na een WO-bachelor een HBO-master hebt gedaan (of vice versa):

OPLEIDING

Master of Business Administration (MBA)
Nyenrode Business Universiteit | juni 2024

Bachelor Communicatiewetenschap
Universiteit van Amsterdam (WO) | juni 2020

Relevante Vakken: Wanneer en Hoe

Relevante vakken helpen wanneer je beperkte directe werkervaring hebt.

Wanneer Vakken Vermelden

Vermeld Vakken Als

Je recent bent afgestudeerd met beperkte werkervaring
Je van carriere wisselt en vakken nieuwe vaardigheden tonen
De vacature specifiek bepaalde technische kennis vraagt
Je opleiding niet direct aansluit bij de functie

Format voor Vakken

Optie 1: Geintegreerd met Diploma

Bachelor Data Science
Eindhoven University of Technology (WO) | juni 2024
Relevante vakken: Machine Learning, Statistiek, Python, Database Management

Optie 2: Aparte Sectie

RELEVANTE VAKKEN

Data Structures & Algorithms, Machine Learning, Database Management,
Software Engineering, Cloud Computing, Agile Development

Houd Het Relevant

Vermeld alleen vakken die direct relevant zijn voor de doelfunctie. Een informatica-afgestudeerde hoeft voor een softwarefunctie geen “Academische Vaardigheden” of “Engels” te vermelden.

Buitenlandse Diploma’s en Diplomawaardering

NLQF/EQF-Niveaus

Voor internationale sollicitaties of buitenlandse diploma’s, gebruik het NLQF/EQF-kader:

NLQF/EQF Niveau	Nederlandse Equivalent
Niveau 4	HAVO, VWO, MBO-4
Niveau 5	Associate Degree
Niveau 6	Bachelor (HBO/WO)
Niveau 7	Master
Niveau 8	Doctoraat

Format voor Buitenlandse Diploma’s

Bachelor of Engineering in Computer Science
Technical University of Munich, Duitsland | 2022
EQF niveau 6 (equivalent aan Nederlandse WO-bachelor)

Diplomawaardering via Nuffic/IDW

Als je een buitenlands diploma hebt:

Bachelor of Commerce
University of Sydney, Australie | 2021
Diplomawaardering: Nuffic/IDW (equivalent aan HBO-bachelor)

Diplomawaardering Aanvragen

Een diplomawaardering via Nuffic/IDW kost EUR 148,83 en is niet juridisch bindend, maar wel waardevol voor werkgevers. Het is verplicht voor gereglementeerde beroepen zoals arts, advocaat of leraar.

NT2 voor Niet-Moedertaalsprekers

Als Nederlands niet je moedertaal is, vermeld je NT2-certificaat:

TAALCERTIFICATEN

Staatsexamen NT2 Programma II (B2)
DUO/College voor Toetsen en Examens | 2023

NT2 Niveaus

Programma	Niveau	Geschikt Voor
NT2 Programma I	B1	MBO, dagelijks werk
NT2 Programma II	B2	HBO, WO, professionele functies

Waarde van NT2

NT2 Programma II toont dat je op HBO/WO-niveau in het Nederlands kunt functioneren. Dit is een sterke differentiator en vereist voor toelating tot Nederlandse hogescholen en universiteiten.

Speciale Situaties

Onafgemaakte Opleidingen

Als je bent gestart maar niet hebt afgerond:

Momenteel Ingeschreven:

Bachelor Informatica (lopend)
Universiteit van Amsterdam (WO) | Verwachte afstudeerdatum: juni 2026
120 ECTS behaald

Niet Meer Ingeschreven (Met Propedeuse):

Propedeuse Bedrijfskunde
Erasmus Universiteit Rotterdam (WO) | 2020

Niet Meer Ingeschreven (Zonder Propedeuse):

Studie Technische Informatica (90 ECTS)
TU Eindhoven (WO) | 2019-2021
Focus: Software Engineering, Algorithms

Momenteel Studerend

Master Business Analytics (parttime)
VU Amsterdam (WO) | Verwacht: juni 2026
Naast fulltime werkzaamheden

Meerdere Studies Tegelijk

OPLEIDING

Bachelor Rechten
Universiteit Leiden (WO) | juni 2024

Bachelor Economie (dubbele bachelor)
Universiteit Leiden (WO) | juni 2024

Middelbare School: Wanneer Vermelden

98%

Van de gevallen

Hoort middelbare school NIET op je CV

Source: Best Practice

Vermeld Middelbare School Alleen Als:

Criteria voor Middelbare School

Het is je hoogste opleidingsniveau
Je solliciteert op een functie waar VWO of gymnasium specifiek gevraagd wordt
Je zit nog op de middelbare school of bent net afgestudeerd
Je hebt een bijzonder profiel (bijv. tweetalig onderwijs, technasium)

Format Middelbare School (Indien Nodig)

VWO Diploma, Profiel Natuur & Techniek
Stedelijk Gymnasium Leiden | 2019

Of voor bijzondere scholen:

VWO Diploma, Tweetalig Onderwijs (TTO)
Het Nieuwe Lyceum, Bilthoven | 2020
Profiel: Economie & Maatschappij

Online Cursussen en Certificeringen

Online leren is breed geaccepteerd. Vermeld het strategisch — voor de juiste opmaak zie onze gids over certificeringen vermelden op je cv.

Wat te Vermelden

Vermelden	Overslaan
Google Data Analytics Certificate	Onafgemaakte Coursera-cursussen
AWS Certified Solutions Architect	Cursussen zonder certificaat
Microsoft Azure Fundamentals	Zeer korte cursussen (<10 uur)
Scrum Master (PSM I)	Cursussen van onbekende platforms
LinkedIn Learning certificeringen	Irrelevante hobbycursussen

Format voor Online Certificeringen

CERTIFICERINGEN

Google Data Analytics Professional Certificate | Google | 2024
200+ uur training in data-analyse, SQL, R en Tableau

AWS Solutions Architect Associate | Amazon Web Services | 2024

Scrum Master (PSM I) | Scrum.org | 2023

Bootcamps en Intensieve Programma’s

Bootcamps en professionele ontwikkelingsprogramma’s vermeld je als opleiding:

OPLEIDING

Full Stack Web Development Bootcamp
Codaisseur, Amsterdam | 2024
12 weken intensief programma: JavaScript, React, Node.js, PostgreSQL
Eindproject: E-commerce platform met 10K+ gelijktijdige gebruikers

Bachelor Economie
Rijksuniversiteit Groningen (WO) | 2020

Bootcamp Positionering

Voor carriereswitchers kunnen bootcamps boven traditionele diploma’s staan als ze relevanter zijn voor de doelfunctie. Leid met je sterkste kwalificatie.

Datums Weglaten (Leeftijdsdiscriminatie)

Oudere kandidaten kunnen afstudeerdatums weglaten om leeftijdsbias te vermijden:

Met Datums:

Bachelor Accountancy
Universiteit van Amsterdam (WO) | juni 1995

Zonder Datums:

Bachelor Accountancy
Universiteit van Amsterdam (WO)

Datums Weglaten Kan Helpen Als

Je 15+ jaar werkervaring hebt
Je bezorgd bent over leeftijdsdiscriminatie
Je ervaring voor zichzelf spreekt

Houd Datums Als

Gaten worden zichtbaarder zonder tijdlijn
Recruiters kunnen het slechtste aannemen
Sommige sectoren verwachten volledige informatie

Overweeg de Trade-Off

Datums weglaten is legaal en gangbaar, maar creëert een gat in je tijdlijn. Combineer dit met het weglaten van oudere functies voor consistentie. Als alleen je opleidingsdatums ontbreken, valt het op.

Veelgemaakte Fouten

Fout 1: Irrelevante Details Vermelden

Te Veel	Precies Goed
Elk vak dat je ooit hebt gevolgd	3-5 relevante vakken max
Middelbare school (met HBO/WO)	Alleen hoogste diploma
Studentenvereniging lidmaatschap	Alleen bestuursfuncties
Basisschool prestaties	Niets - nooit vermelden

Fout 2: Liegen Over Credentials

30%

Van vacatures

Is voor hoger beroepsniveau - werkgevers controleren diploma's

Source: UWV, 2024

Claim nooit een diploma dat je niet hebt. Diploma’s vervalsen is een van de topredenen voor ontslag en ingetrokken aanbiedingen.

Fout 3: Inconsistente Opmaak

Als het ene diploma volledige details heeft en het andere summier is, ziet het er slordig uit:

Inconsistent:

Master Bedrijfskunde, EUR Rotterdam, juni 2020, Finance, Cum laude

BSc Economie - UvA 2016

Consistent:

Master Bedrijfskunde
Erasmus Universiteit Rotterdam (WO) | juni 2020
Specialisatie: Finance | Cum laude

Bachelor Economie
Universiteit van Amsterdam (WO) | juni 2016

Fout 4: HBO/WO Niet Duidelijk Maken

Nederlandse werkgevers willen direct weten of je HBO of WO hebt gestudeerd:

Onduidelijk:

Bachelor Bedrijfskunde
Hogeschool Rotterdam | 2022

Duidelijk:

Bachelor Bedrijfskunde
Hogeschool Rotterdam (HBO) | 2022

Opleidingssectie Templates

Recent Afgestudeerde Template

OPLEIDING

Master Data Science
Universiteit van Amsterdam (WO) | juni 2024
Cum laude (gemiddeld 8.2)

Relevante vakken: Machine Learning, Statistical Analysis, Data Visualisatie,
Database Management, Python Programming, Big Data Analytics

Activiteiten:
- Data Science Student Association (Voorzitter)
- Student-assistent, AI Lab
- Winnaar Dutch Data Science Challenge 2023

Bachelor Econometrie
Erasmus Universiteit Rotterdam (WO) | juni 2022
Minor: Computer Science

Ervaren Professional Template

OPLEIDING

MBA
Nyenrode Business Universiteit | 2018

Bachelor Bedrijfskunde
Hogeschool van Amsterdam (HBO) | 2012

Carriereswitcher Template

OPLEIDING & CERTIFICERINGEN

Google UX Design Professional Certificate | 2024
6 maanden programma: user research, wireframing, prototyping, usability testing

Scrum Master (PSM I) | Scrum.org | 2024

Bachelor Psychologie
Universiteit Utrecht (WO) | 2015
Relevante vaardigheden: gebruikersonderzoek, data-analyse, presentatieontwerp

Internationaal Diploma Template

OPLEIDING

Master Computer Science
Technical University of Munich, Duitsland | 2023
EQF niveau 7 (equivalent aan Nederlandse WO-master)
Cum laude | Specialisatie: Artificial Intelligence

Bachelor Informatica
University of Warsaw, Polen | 2021
Diplomawaardering: Nuffic/IDW (equivalent aan WO-bachelor)
EQF niveau 6

De Krappe Arbeidsmarkt

60%

Utrecht

Percentage inwoners met hoger onderwijsdiploma - hoogste van Nederland

Source: CBS, 2024

In de huidige krappe arbeidsmarkt is bijna elke sector op zoek naar hoger opgeleiden. Zorg dat je opleiding optimaal gepresenteerd is.

Krapte per Sector

Bijna alle 40 beroepsgroepen op hoger niveau ervaren arbeidskrapte. Dit betekent:

Je diploma is waardevoller dan ooit
Werkgevers zijn flexibeler over HBO vs. WO
Relevante certificeringen kunnen diploma’s aanvullen
Praktijkervaring weegt zwaarder na enkele jaren

Laatste Checklist

Opleidingssectie Kwaliteitscheck

Diplomatype is volledig uitgeschreven
HBO of WO is duidelijk aangegeven
Onderwijsinstelling komt overeen met officiele naam
Afstudeerdatum format is consistent
Cum laude is vermeld (indien behaald)
Propedeuse is vermeld (indien relevant en geen volledig diploma)
NLQF/EQF-niveau is toegevoegd (voor internationale context)
Relevante vakken ondersteunen je kandidatuur
Plaatsing reflecteert je carrierefase
Middelbare school is weggelaten (als je HBO/WO hebt)
Buitenlandse diploma's hebben diplomawaardering of equivalent
Certificeringen zijn actueel en relevant
Opmaak is consistent met de rest van je CV

De Bottom Line

Je opleidingssectie ondersteunt je kandidatuur - het definieert je niet (tenzij je recent bent afgestudeerd).

Voor de meeste professionals: houd het clean en beknopt. Diploma, onderwijsinstelling, HBO/WO, jaar. Bewaar de details voor wat het meest telt: je werkervaring en prestaties.

Voor recent afgestudeerden en carriereswitchers kan opleiding je sterkste sectie zijn. Maximaliseer het met relevante vakken, cum laude, projecten en certificeringen die je kwalificaties aantonen — onze voorbeelden van studenten-cv’s laten zien hoe.

Hoe dan ook: format het consistent, verifieer de nauwkeurigheid, en positioneer het strategisch.

Bouw een professionele opleidingssectie

Onze builder helpt je diploma's, certificeringen en vakken te formatteren voor maximale impact - automatisch geoptimaliseerd voor ATS-systemen.

Start Gratis

Gerelateerde bronnen

Cijfers op je CV — Wanneer je cijfers vermeldt
Certificeringen op je CV — Certificeringen correct vermelden
Volgorde CV Secties — Optimaliseer je layout
CV Maken — Bouw je CV
Student CV Gids — CV's voor studenten

Veelgestelde vragen

Moet mijn opleiding boven of onder mijn werkervaring staan?

Voor de meeste professionals hoort de opleiding onder de werkervaring. Uitzondering: recent afgestudeerden (minder dan 2 jaar werkervaring) en carriereswitchers met een nieuwe relevante opleiding plaatsen hun opleiding eerst, omdat dit hun sterkste kwalificatie is.

Moet ik HBO of WO vermelden als verschil uitmaakt?

Ja, vermeld altijd duidelijk of je een HBO- of WO-opleiding hebt gevolgd. Nederlandse werkgevers kennen het verschil en het beïnvloedt startsalaris en functie-eisen. HBO is praktijkgericht (hogeschool), WO is wetenschappelijk (universiteit).

Moet ik mijn propedeuse vermelden op mijn CV?

Vermeld je propedeuse als je de volledige opleiding niet hebt afgerond maar wel het propedeusecertificaat hebt behaald. Ook nuttig als je van WO naar HBO bent overgestapt - het toont theoretische basis. Laat het weg als je de volledige bachelor hebt behaald.

Wanneer vermeld ik cum laude op mijn CV?

Vermeld cum laude altijd als je het hebt behaald. Slechts 9-13% van bachelorstudenten en circa 16% van masterstudenten studeert cum laude af. Het vereist gemiddeld 8.0 of hoger en is een sterke differentiator op de arbeidsmarkt.

Hoe vermeld ik een buitenlands diploma op mijn Nederlandse CV?

Vermeld je buitenlandse diploma met het NLQF/EQF-niveau voor context (bijv. 'EQF niveau 6 - equivalent aan Nederlandse bachelor'). Overweeg een diplomawaardering via Nuffic/IDW aan te vragen (EUR 148,83). Dit is vooral belangrijk voor gereglementeerde beroepen.

Breng dit in de praktijk

De theorie heb je. Dit kost een paar minuten en werkt met het cv dat je al hebt.

Nu mijn cv maken Gratis te gebruiken, geen kaart